Bir İş Modeli Meselesi: Yapay Zeka Dönüşümü

“Bu işi daha iyi nasıl yaparız?”

“Bu işi yapmalı mıyız?” 

Her ikisi de yönetim ekiplerinin sorması gereken önemli sorular. 

Ama eğer gerçek anlamda bir iş modeli transformasyonundan bahsediyorsak sorulması gereken ikinci sorudur: Bu işi yapmalı mıyız?

Süreçleri dağınık, maliyetli ve verimsiz olan bir şirketin sağlıklı bir iş modeli inovasyonu yapması mümkün olmayacağından, bu aşamadakilerin önce 1. Soruyla düşünmeye başlaması gerekiyor. 

Çünkü bu tip şirketler tüm enerjisini ancak günlük operasyonu ayakta tutmaya harcar.

Süreç iyileştirme genellikle yeni gelir, yeni müşteri yaratmasa da organizasyonel ya da iş modelinin dönüşümü için çok önemli bir zemin hazırlar.

Ancak verimlilik = dönüşüm diyemeyiz. 

Çünkü Dönüşüm;  sadece işi daha iyi yapmakla ilgili bir kavram değil, “doğru işi" yapmakla ilgili.

Hazır yılın başındayken ve bir taraftan yapay zeka ve benzeri teknolojileri nerde nasıl kullanacağımızı ya da şirketimizi nasıl “AI Ready” bir kültüre dönüştüreceğimizi planlarken, pek çok işletmenin aslında dönüşüme başlarken şu temel sorulara verdiği yanıtları gözden geçirmesi gerekiyor: 

• Nasıl değer üretiyoruz?

• Hizmetimizi/ürünümüzü nasıl sunuyoruz?

• Nasıl para kazanıyoruz?

• Mevcut işimizin yanına hangi yeni dijital iş modellerini ekleyebiliriz? 

Dönüşüm neden ve niçin var olduğumuzu yeniden tanımlamayı gerektiriyor; bu tanımı yaptıktan sonra ise veriyi merkeze alıp, büyük dil modelleri (LLM), reinforcement learning (pekiştirmeli öğrenme) ile geliştirilmiş yapay zeka destekli ürünler, hizmetler ve politikalar geliştirmeye başlayabilirsiniz. 

Nihai olarak dönüşümün 3 ana horizonu var: 

1. Horizon 1, mevcut iş modelinin dijitalleştirilmesi ve optimize edilmesi. Bu aşama size, gerçek bir iş modeli dönüşümü yapmak için gereken temel alt yapıyı oluşturur,

2. Horizon 2, mevcut işin yanına yeni dijital iş modellerinin eklenmesi. Artık sadece ürün hizmet satan değil, aynı zamanda çözüm ve performans sunan bir yapıya dönüşürsünüz. En önemli kazanımlardan biri de artık sattığınız ürün ve hizmetten veri üreten bir platforma dönüşmektir.

3. Horizon 3, gerçek dönüşümün olduğu yer burasıdır. Yapay zeka dönüşümüyle, sürekli öğrenen, karar veren ve kendini geliştiren minimum insan müdahalesi gerektiren otonom sistemler kurmak. 

Daha da netleştirmek adına Tesla’yı ele alalım. Tesla endüstride yıkıcı bir inovasyon yaparak klasik “araç sat, bakım hizmeti sat”, yedek parça sat” şeklindeki donanım odaklı otomotiv mantığını yazılım ve servis temelli bir modele dönüştürdü.

Uzaktan yazılım güncellemeleriyle araçlar zamanla değer kaybetmek yerine değer kazanır oldu. Batarya stratejisi ve SolarCity satın almasıyla Tesla, otomobil üreticisinden entegre enerji ve mobilite platformuna dönüştü.

Kolay mı? Elbette değil. 

Özellikle uzun yıllardır aynı iş modeli ve aynı liderlerle iyi sonuçlar elde etmiş şirketler için bu dönüşümü yapmak daha zor. Hele ki regülasyonun yoğun olduğu, risk almaktan kaçınılan, sermaye yoğun ve uzun süreli yatırımlar gerektiren sektörlerde bu iş biraz daha zor. Kaldı ki bu sektördeki oyuncuların görece kısıtlı seviyedeki yapay zeka yetkinliği olan çalışanları çekmesi ve elde tutması da ayrı bir challenge. 

Organizasyonel yapı ve kültürün de tabii ki bu dönüşümü desteklemesi gerekiyor, bunun için mutlaka iş gücü dönüşüm planı da yapılmalı. Bu plan; dönüşüm vizyonunu, kilometre taşlarını, yetkinlik boşluklarını ve tüm paydaşlarla kurulacak iletişimi kapsarsa başarı kaçınılmaz olur. 

Yapay zeka dönüşümü kaçınılmaz; ancak bunu uzun vadeli bir maraton gibi düşünüp teknoloji, insan, kültür, organizasyon, süreç ve iş modeli dönüşümü olarak ele alan bütüncül bir plan çerçevesinde hayata geçirmek en doğrusu.

Peki bu dönüşüm ne zaman ihtiyaç değil zorunluluk olur?

Eğer şirketinizin: 

• müşteri davranışı

• teknoloji imkanları

• rekabet yapısı

  
  

  değişiyorsa artık sorulması gereken soru bu işi yapmalı mıyız sorusudur ve bütüncül olmasa da ufak kazanımlar elde edip, başlangıçta işin bir bölümünü el alıp, dönüşüme başlamak gerekir. Elde edilen başarılı sonuçlar; müşteri, çalışan, sermayedar ve diğer tüm paydaşları ikna etmeye yetecektir. 

Gerçek dönüşüm yaşayan şirketlerde ortak 3 şey var:

• Operasyonel disiplin

• İş modelini sorgulama cesareti

• Ve en önemlisi: insanı merkeze alan bir dönüşüm mimarisi 

Canan YILMAZ